Ιερό Άμμωνα Δία στην Καλλιθέα Χαλκιδικής

Ιερό Άμμωνα Δία στην Καλλιθέα Χαλκιδικής

Τον 8ο αιώνα π.Χ. οι κάτοικοι του χωριού Άφυτος, οι οποίοι ήταν άποικοι από την Εύβοια, έχτισαν το ιερό του Άμμωνα Δία. Η ομορφιά της φύσης, οι πηγές νερού, η πυκνή βλάστηση και το φυσικό σπήλαιο στην περιοχή που τώρα ονομάζεται Καλλιθέα υποκίνησαν τους κατοίκους της Αφύτου να χτίσουν το ιερό σε αυτό το μαγικό μέρος. Τις μέρες εκείνες λεγόταν ιερό του Διονύσου. Ο Θεός Διόνυσος και οι νύμφες λατρεύονταν σε μια σπηλιά, κάτω από το βράχο στην νοτιοδυτική πλευρά της περιοχής του ιερού. Οι πιστοί έφθαναν στη σπηλιά διά μέσου λαξευτής κλίμακας. Η λατρεία του Διονύσου διήρκεσε έως  το 2ο αιώνα μ.Χ. 

Κατά το τέλος του 5ου αιώνα π.Χ. ένας ναός του Άμμωνα Δία, αιγυπτιακής προέλευσης, χτίστηκε στην επίπεδη επιφάνεια στο βόρειο τμήμα της περιοχής. Αρχικά χτίστηκε ένας βωμός και αργότερα, το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. ένας περίπτερος ναός δωρικού ρυθμού χτίστηκε δίπλα στο βωμό. Ο ναός είχε πέτρινο θριγκό (ανωδομή), ο οποίος αντικαταστάθηκε αργότερα από έναν μαρμάρινο, στο τέλος του 3ου και στις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. Αυτό έγινε μετά από μια καταστροφή στο ιερό.

Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο (1ος και 2ος αιώνας μ.Χ.) ο βωμός ανακατασκευάστηκε. Χρησιμοποιώντας τα υλικά του, δύο κατασκευές με σκαλοπάτια (κερκίδες) χτίστηκαν στη νότια στενή πλευρά του και μεταξύ αυτών, στον παλιό βωμό, χτίστηκε ένας άλλος μικρός βωμός. Σ' αυτό τον υπαίθριο χώρο οι πιστοί μπορεί να κάθονταν και να παρακολουθούσαν κάποια δρώμενα. Ο ναός καταστράφηκε ολοσχερώς την εποχή των διαδόχων του Μεγάλου Κωνσταντίνου. 

Η ανακάλυψη ενός διαμερίσματος ενός παλαιοχριστιανικού μπάνιου ("βαλανείο"), από ανασκαφές στην περιοχή, είναι πιθανόν μια ένδειξη συνέχισης της λατρείας κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και μεσοβυζαντινή περίοδο. Το μπάνιο σχετίζεται με τη λατρεία του Ασκληπιού και της θεραπείας. Ο ναός εγκαταλείφθηκε και καταστράφηκε στην αρχή του 4ου αιώνα μ.Χ. Το μπάνιο συνέχισε να χρησιμοποιείται έως τα μέσα ή το τέλος του αιώνα αυτού και τον 5ο αιώνα μ.Χ. και δίπλα στη σπηλιά χτίστηκε ένας νερόμυλος.

Σήμερα τα ερείπια του ιερού του Άμμωνα Δία αποτελούν ένα σημαντικό αρχαιολογικό χώρο που μπορεί κανείς να επισκεφθεί. Το ιερό ανακαλύφθηκε το 1969, κατά τη διάρκεια ανασκαφών για την ανέγερση ξενοδοχείου.